Zadejte e-mail pro zasílání aktualit
Pro registraci Vašeho e-mailu Vám bude zaslán aktivační e-mail. Řiďte se jeho instrukcemi.
Přidat vlastní novinku

Letohrad
Destinační společnost Východní Čechy
Orlické hory a podorlicko
Sdružení obcí Orlicko
Království Orlice


Najdete nás také na:
Facebook

Putování po historických městech Čech, Moravy a Slezska

Historycznym poprzednikiem miasta, które aż do 1950 roku było znane pod nazwą Kyšperk, był gród Geiersberg (Sępia Góra). Gród ten stał ongiś na wzniesieniu zwanym Hradisko (Grodzisko). Pierwszą wzmiankę znajdujemy w 1308 roku w Kronice Zbraslavskiej. Gród został założony widocznie przez zwierzchnika z Žampachu, już w XIII wieku. Najstarszym znanym posiadaczem był grabieżczy rycerz Jeniš z Kyšperka. Ostatnia wzmianka o grodzie pochodzi z 1419 roku. Samo miasteczko jest wzmiankowane po raz pierwszy w 1513 roku, ale najprawdopodobniej powstało już wcześniej jako podgrodzie. Brak pisemnych wiadomości o Kyšperku sprzed 1513 roku tłumaczymy tym, że przez cały czas było ono w posiadaniu rodu Žampachów z Potštejna i nie było sprzedawane czy oddawane pod zastaw. W ciągu XV wieku gród opustoszał, mury grodu użyto później do budowy barokowej kaplicy św. Jana Nepomucena na naprzeciwległym Kopečku, w miejscu, w którym stała pierwotnie mała kapliczka pielgrzymkowa.

Pod koniec XVI wieku w miasteczku działał browar ze słodownią i fermentownią, w którym warzono piwo dla całej posiadłości žampaskiej. W mieście był oczywiście również szynk. Kyšperk miał własnego rychtarza i mogły się tutaj odbywać cotygodniowe targi i dwa razy w roku jarmarki. Miasto otrzymało również prawo konfesaty i prawo gardłowe. Do dziś zachowało się wiele wyroków śmierci. Miejsce wykonywania egzekucji znajdowało się przy drodze do miejscowości Písečná za Mechnáčem obok kamieniołomu opokowego, zaś katownia stała na zboczu pod górką Kopeček, w obecnym domu nr 104. Ostatniej egzekucji z mocy wyroku sądu gardłowego w posiadłości Kyšperk dokonano 18 lutego 1766 roku, skazanym był Josef Hanik z Klášterca nad Orlicą za kradzież. W 1615 roku po raz pierwszy pojawia się wzmianka o szkole w Kyšperku.

Szybki rozwój miasto zanotowało przede wszystkim w XVII wieku, gdy posiadłością władał ród Vitanovskich z Vlčkovic. Hrabia Hynek Jetřich Vitanovský zniósł w mieście pańszczyznę w zamian za świadczenia pieniężne, założył szpital dla dziesięciu zubożałych poddanych w podeszłym wieku. W mieście założył również sześć cechów i kazał przebudować pierwotnie renesansową twierdzę z 1554 roku na wczesnobarokowy zamek (1680 - 1685). W jego bezpośrednim sąsiedztwie zbudował barokową kaplicę zamkową, którą przemieniono w kościół parafialny w 1726 roku. Bogaty stiukowy wystrój figuralny sklepienia nawy i prezbiterium jest dziełem włoskiego mistrza G. Maderno, który sporządził również wystrój stiukowy Pałacu Černínów w Pradze. Sam wystrój stiukowy kosztował ponoć tyle, co cała budowla kościoła. Portret hrabiego autorstwa Karla Škréty, należący do najcenniejszych dzieł czeskiego malarstwa barokowego jest wystawiony w zamku rychnovskim.

W czasach epidemii dżumy w 1713 roku mieszkańcy Kyšperka troskliwie strzegli bram miasta, szczególnie w dniach targów. Zaraza dżumy ominęła miasto, a pobożni mieszczanie wspólnie ze zwierzchnikiem (hrabią Harrachiem) na dowód wdzięczności wznieśli "kolumnę morową". Kolumna została uroczyście poświęcona w 1724 roku, jest ona dziełem rzeźbiarza Antonína Appellera z Litomyšla.

Barokowa kaplica pw. św. Jana Nepomucena z ambitami została zbudowana za czasów panowania ortodoksyjnego katolika, hrabiego Jana Václava Bredy z Špandavy, na planie pięciokątnym. Wewnątrz stoi pięcioboczny barokowy ołtarz z legendą o św. Janie Nepomucenie. Za zamkiem rozciąga się park przyrodniczo-krajobrazowy, założony w latach 1820 - 1830 przez hrabiego Marcoliniego- Ferettiego, w którym posadzono liczne rodzaje kwiatów i drzew z obcych krajów. Hrabia saski Petr Marcolini-Feretti przyżenił się do posiadłości kyšperskiej w 1795 roku i dał tu przywieźć oryginalne sanie cesarza Napoleona. Styl parku zamkowego został później przekształcony w styl romantyczny, z empirową fontanną, pawilonem i sztuczną grotą.

W 1824 roku rozległy pożar zniszczył prawie wszystkie domy na rynku i przy obecnej ulicy Komenskiego (wcześniej Lukavskiej), łącznie 76 domów. Nowe domy zbudowano już z opoki.

W pierwszej połowie XIX wieku w Kyšperku rozpowszechniła się domowa produkcja zapałek fosforowych. Zawód "zapałkarza" jest tu udokumentowany o trzy lata wcześniej, niż rozpoczęto produkcję zapałek w fabryce Sušice. Dlatego Kyšperk był oznaczany mianem "zapałczany", produkcja zapałek była tu źródłem utrzymania kilkuset osób. Praca przy produkcji zapałek fosforowych była jednak bardzo szkodliwa dla zdrowia, dlatego też została zabroniona przez władze. Na początku XX wieku znikały kolejne zakłady produkcyjne. Fabryka zapałek Reinelta w części Kunčice dostosowała się do nowych przepisów i rozpoczęła produkcję bezpiecznych zapałek szwedzkich, niemniej jednak twarda konkurencja doprowadziła do jej zakończenia.

Po wojnie prusko-austriackiej, w 1866 roku, przegrana Austria kierując się traktatem pokojowym rozpoczęła budowę trasy kolejowej prowadzącej z ówczesnego Mittelwalde, obecnie polskiego Międzylesia, przez Kyšperk do Ústí nad Orlicí. Jednocześnie podjęto decyzję w sprawie budowy trasy z Chlumca nad Cidlinou przez Hradec Králové do Kyšperka. Trasa została oddana do użytku w 1874 roku. Kyšperk uzyskał w ten sposób duży dworzec z parowozownią oraz wiele miejsc pracy. W 1893 roku zbudowano tkalnię mechaniczną Louis-Weis na Orlicy, po nacjonalizacji Hedva, później Primona. Dzięki zapobiegliwemu przerzuceniu się z bawełny na jedwab światowy kryzys gospodarczy nie dolegał na nią w takim stopniu, jak na fabryki włókiennicze w innych miastach. W 1901 roku oddano do użytku w Kyšperku tkalnię Fischl-Engel, po nacjonalizacji Orban, później Perla. Również ona przetrwała kryzys łatwiej niż inne fabryki włókiennicze w okolicy, ponieważ młody Fischl w czasie odbywania praktyki w Stanach Zjednoczonych nawiązał cenne kontakty i znajomości i to dzięki nim udało się zapewnić zamówienia w owych trudnych czasach.

Pierwsza wojna światowa przerwała rozwój gospodarczy i kulturalny miasta. Po wojnie rozpoczął się rozmach budownictwa. Stopniowo powstało wiele nowych ulic i dzielnic. W mieście zaprowadzono oświetlenie elektryczne, wybrukowano ulice, zbudowano nowoczesny wodociąg, korzystający ze źródła pod skałą w ulicy Ústecká, skąd woda była przepompowywana do rezerwuaru na wzgórzu Kopeček. Do nowej szkoły powszechnej dobudowano w 1904 roku szkołę mieszczańską z przestronną salą gimnastyczną, z kolei w 1932 roku wzniesiono nowoczesny gmach rzemieślniczej szkoły kontynuacyjnej, obecnie liceum zawodowego. Ofiarność obywateli oraz towarzystwa teatralnego Kolár przyczyniła się do wzniesienia budynku teatru "Dvorana". Choć światowy kryzys gospodarczy dotknął Kyšperk w nieco mniejszym stopniu niż pozostałe miasta, to wielu obywateli zaznało goryczy bezrobocia i ubóstwa. Ledwo kryzys lat trzydziestych zaczął powoli ustępować, nadeszła okupacja i druga wojna światowa.

Po wojnie rozpoczął się nowy wzrost gospodarczy Kyšperka, a od 1950 roku już Letohradu. W tym roku do miasta dołączyły okoliczne miejscowości Orlice, Kunčice oraz Rotnek, którego nazwę zmieniono na Červená. W tych czasach nie do pomyślenia było, aby miasto nosiło nazwę niemieckiego pochodzenia, dlatego też doszło do zmiany nazwy Kyšperka. Z mocy urzędowej miastu nadano nazwę Orličné, co spotkało się z dezaprobatą obywateli, dlatego szukano nowej nazwy. Pojawiło się kilka propozycji, a wśród nich: Stalinov lub Okurky (Ogórki) (według początkowych liter nazw miejscowości - Orlice, Kunčice, Rotnek, Kyšperk). Nazwę Letohrad przeforsował ówczesny kronikarz František Skála jako połączenie początków słów "letovisko" (letnisko) oraz "hradisko" (grodzisko).

Orlice - to pierwotnie nazwa starodawnej twierdzy, którą w miejscu obecnego dworu założyli władykowie orliccy. Wieś nosiła wówczas nazwę Louka (Łąka), po łacinie Pratum, dopiero od 1406 roku przyjęła nazwę Orlice. Już za czasów panowania Karola IV w miejscowości znajdowała się parafia, która w 1467 roku przemieniła się w parafię braterską. W czasach kontrreformacji została zlikwidowana i jako parafia katolicka przeniesiona do Lukavice.

Również miejscowość Kunčice należała ongiś do władyków orlickich. Prowadziła tędy ruchliwa trasa handlowa. Tzw. "droga królewska" prowadziła z Kladska przez Bystřicę i Mezilesí do Mladkova, a następnie doliną rzeki Tichá Orlice. Droga ta omijała bagna wokół Kyšperka i była mocno wykorzystywana przez obywateli Kyšperka, ponieważ utwardzoną drogę do Ústí nad Orlicí zbudowano dopiero w 1820 roku za czasów hrabiego Marcoliniego. Znaczenie tej drogi zanikło całkowicie po zbudowaniu kolei żelaznej. W lesie nad miejscowością Kunčice wychodzą dwa obfite źródła: Vaňkovka oraz Vápenky. Słynny Priessnitz chciał tu zbudować zakład wodoleczniczy, który został przez niego założony później, w 1832 roku, w Gräfenbergu - Jeseníku.

Miejscowość Červená, wcześniej Rotnek, otrzymała nazwę od czerwonych piaskowców permskich.

Nad Novým dvorem po wojnie wyrosła największa fabryka regionu - OEZ (Orlické závody - Zakłady Orlickie, wcześniej MEZ), produkująca bezpieczniki i urządzenia ochronne. Starsze zakłady ulegały stopniowej modernizacji i rozszerzaniu.

Remontowi i modernizacji poddano również tartak przy dworcu, uszkodzony przez pożar w 1953 roku. W 1959 roku zbudowano Montostav, który zajmował się produkcją nietypowych prefabrykatów budowlanych i konstrukcji mostowych. Kolejne miejsca pracy dawały zakłady takie jak: Dřevotex, Průmysl mléčné výživy (Przemysł Żywienia Mleczarskiego), Jednota - magazyny hurtowe, PGR Letohrad oraz Cielętnik na Orlicy. Wydarzeniom kulturalnym służy od 1969 roku Dom Kultury. Również przedsiębiorstwo OEZ włożyło wkład w budowę stadionu do piłki nożnej. W 1981 roku otwarto nową szkołę podstawową z salą gimnastyczną i stołówką szkolną. Liceum zawodowe zostało rozszerzone i w 1984 roku dobudowano internat. Szkoła posiada również dużą stołówkę i salę gimnastyczną. Również szkoła podstawowa przy ulicy Komenskiego otrzymała nowoczesną dobudowę. Do uprawiania sportów służy kąpielisko, sala gimnastyczna z byłej "Dvorany" oraz zrekonstruowany obiekt "Orlovna" na Orlicy. Powstały obiekty zdrowia Na Sádkách, na Orlicy, w Kunčicach oraz obiekt biatlonistów przy kamieniołomie Šedivskim. Trudną sytuację mieszkaniową po wojnie rozwiązywało budownictwo państwowe i spółdzielcze, budowano również domy rodzinne. Powstały nowe osiedla - na Spořilově, Na Sádkách, koło Nového dvora, w Kolonii oraz na Kunčicach.

Po "aksamitnej rewolucji", kiedy skonfiskowany majątek powrócił do pierwotnych właścicieli, rynek wypiękniał. Barokowe domy mieszczańskie zostały wyremontowane i otrzymały nowe elewacje. Wyrosło też wiele prywatnych sklepów, zakładów rzemieślniczych, restauracji, tutejsze przedsiębiorstwa poddano prywatyzacji, w niektórych z nich pojawił się też kapitał zagraniczny.

Z historią miasta związane są znane osobistości - artyści malarze A. Mucha, H. i J. Umlaufowie, dziekan A.Buchtel, budziciel narodowy F. V. Hek, pisarz Petr Jilemnický. Urodził się tu prawnik i dyplomata Josef Korbel, ojciec byłej amerykańskiej sekretarz stanu, Madeleine Albright.

Kulturní centrum Letohrad

Václavské nám. 77

561 51 Letohrad

IČO: 70964891

tel.: 465 622 092

e-maily: info@letohrad.eu, muzeum@letohrad.eu, kultura@letohrad.eu, knihovna@letohrad.cz


Ředitel:
Jaroslav Moravec
tel.: 465 622 255
e-mail: jaroslav.moravec@letohrad.eu

Dnes je

Svátek má :

Z naší fotogalerie

Zámek Radnice